Hoe jouw huis je kan overprikkelen

Door Nikki Reijnders-Mies

Logo MijnAutisme

Vandaag een gastblog door Nikki Reijnders-Mies! Hieronder stelt ze zichzelf graag voor. Vergeet haar niet op te zoeken op Instagram @oh.so.neurodivergent!

Mijn eerste gastblog op Mijn Autisme! Wat vind ik dat leuk! Ik zal even heel kort vertellen wie ik ben. Mijn naam is Nikki Reijnders-Mies, een vrouw van 34 jaar die ook getrouwd is met een ADHD’er. Ik studeer momenteel Social Work, maar ben ook autisme coach, allround counselor, professional organizer en ben ooit afgestudeerd als apothekersassistente. Daarnaast heb ik zelf net het diagnostisch traject afgerond na een paar jaar op zoek te zijn naar een diagnose voor autisme. Ik zit as we speak te wachten op de uitslag!

Vandaag heb ik een gastblog voor jullie, waarin in het wil hebben over prikkels. En om specifieker te zijn: prikkels die je van je eigen huis kunt krijgen. Want ook al is het je safe space, dan nog kan het onbewust je zintuigen prikkelen waardoor jij misschien minder lekker oplaadt dan je misschien verwacht. Ik ga je vertellen hoe dit kan gebeuren, maar óók wat je eraan kunt doen!

Wat zijn prikkels?

Prikkels zijn (heel kort gezegd) informatie. Informatie vanuit de wereld komt binnen via onze zintuigen: organen die deze prikkels opvangen – zoals de vreselijke geur van de parfum van je man, de prachtige regenboog die je boven de daken ziet verschijnen of de rode chilipepers in de curry – en deze omzetten in elektrische signalen die via de zenuwen naar de hersenen worden gestuurd. Wanneer die signalen ons bewustzijn binnendringen, ontstaat er een waarneming.

De klassieke zintuigen, zoals ooit beschreven door Aristoteles, zijn de vijf zintuigen waarmee we bewuste waarnemingen kunnen doen. Dus zien, horen, ruiken, proeven en voelen. Maar er zijn ook belangrijke zintuigen waar mensen zich vaak minder bewust van zijn. Daarom gebruiken veel wetenschappers nu liever een andere, wat bredere classificatie. Meestal worden er nu acht zintuigen onderscheiden:

  • Visie: het vermogen om licht – en kleurprikkels waar te nemen en te interpreteren.
  • Horen: Het vermogen om geluid waar te nemen en te interpreteren.
  • Reuk: Het vermogen om geuren te ruiken en te interpreteren.
  • Smaak: Het gevoel dat de eigenschappen van voedsel en andere stoffen in de mond waarneemt en interpreteert.
  • Gevoel: Het tactiele systeem waardoor aanraking, druk, pijn en temperatuur worden waargenomen en geïnterpreteerd.
  • Evenwicht: Het vestibulaire systeem in het binnenoor dat de positie en de bewegingen van het hoofd waarneemt en interpreteert en waarmee men zich in ruimte en tijd kan oriënteren.
  • Proprioceptie: Het systeem dat de toestand van de spieren in het lichaam waarneemt en interpreteert.
  • Interoceptie: Het voelen wat er gebeurt binnen in je lichaam.

Wat gebeurt er in je hoofd?

Elk zintuig is uniek. Maar toch delen ze basiskenmerken en overeenkomsten in structuur en functie. Ze maken allemaal gebruik van hetzelfde neurale plan waarbij het zintuig de prikkels (zoals licht,
geluid of druk) omzet in elektrische impulsen die via bundels zenuwvezels naar de hersenen worden getransporteerd.  

Sensorische gegevens gaan over het algemeen naar de thalamus. De thalamus is een schakelstation dat boven op de hersenstam ligt, en vanuit daar worden ze naar hun eigen speciale gebied in de cortex gedirigeerd. Vanuit deze primaire cortex kunnen de prikkels grote en diverse hersengebieden bereiken. Zo kan een geur bijvoorbeeld intense emoties oproepen doordat er directe verbindingen met het limbisch systeem aanwezig zijn.

Om ervoor te zorgen dat mensen kunnen overleven in hun omgeving, moeten de zintuigen zeer responsief zijn – op signalen die zo zwak zijn als een enkel foton van licht of een molecuul van een stofje in de lucht – en tegelijkertijd selectief genoeg om informatie te filteren zodat niet alles direct de aandacht krijgt.

Door stimulatie van een receptor cel (bijv. licht op het netvlies of geluid op het trommelvlies) komt doorgaans een eiwit vrij dat een biochemische reactie van boodschapper- en energie dragende moleculen start die elektrische ladingen in een neuron genereren, waardoor deze afvuurt.

Zelf zijn sensaties erg vluchtig: ze blijven soms enkele seconden, en soms zelfs nog korter, in het geheugen zitten. Het proces waarbij onze hersenen deze inkomende gegevens verwerken en begrijpen heet perceptie. Hierbij worden het geheugen, emotie en cognitie gemengd om zo tot een ervaring te komen.

Perceptie werkt op een bijzondere manier. Bepaalde hersengebieden reageren namelijk niet alleen op sensorische informatie, maar ze conditioneren deze ook actief. Zo remmen ze bijvoorbeeld irrelevante input af en vullen andere input weer aan. Dit zorgt ervoor dat je op een luidruchtig feest alsnog een gesprek kunt volgen. Dit komt doordat deze hersengebieden fragmenten aanvullen. In dit geval worden er woorden gemaakt van gedeeltelijke geluiden.

Maar hoe zit dat nou met het autistische brein? Want het bovenstaande is wat er in principe bij iedereen gebeurt. Er zijn nieuwe onderzoeken geweest, waaruit blijkt dat het autistische brein
overmatig veel verbindingen tussen neuronen heeft. We worden namelijk allemaal geboren met een teveel aan synapsen, ook wel neuronenpaden genoemd. In de loop van de kindertijd verdwijnt
normaal gesproken het overschot, datgene dat niet gebruikt wordt.

Nu blijkt het zo te zijn dat autisten dat overschot aan neuronenpaden niet kwijt raken. En waar het neurotypische brein een mooi netwerk heeft met “snelwegen”, hebben autisten er vaak een hoop
“olifantenpaadjes”, “landweggetjes” en “doodlopende wegen”. Oftewel, het is er een stuk chaotischer. Hierdoor komt het dus dat het soms wat langer kan duren voordat informatie verwerkt wordt: het moet namelijk over een stuk weg waar je niet zo hard kunt rijden en waar misschien ook wat kuilen liggen. Maar het kan ook zo zijn dat bijvoorbeeld sensorische prikkels sneller en harder aankomen doordat ze gebruik maken van een neuronenpad dat als short-cut dient. Een bekend voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld misofonie.

Hoe je huis je kan overprikkelen

Nu we weten wat prikkels zijn en hoe het hoofd met die input omgaat, kunnen we eens goed kijken naar hoe je eigen huis de oorzaak kan zijn van overprikkeling.

  • Visueel: Wanneer een je sensorische problemen hebt, kan de visuele input die je ontvangt dus moeilijk te verwerken zijn. Als je kijkt naar het interieur van je huis, dan kan bijvoorbeeld verlichting en kleurgebruik je gemakkelijk overprikkelen.
  • Horen: Auditieve prikkels kunnen net zo overprikkelend zijn als visuele prikkels. Je huis zou een rustige “safe spot” moeten zijn. Kinderen en volwassenen met een autistisch brein hebben vaak een verhoogd gehoor en kunnen geluiden oppikken die niet iedereen kan horen of ze voelen zich ongemakkelijk bij geluiden die op een normaal niveau zitten.
  • Reuk: Net als de visie en het gehoor, kan het reukvermogen ook sterker zijn dan dat van een neurotypisch persoon. Het kan zijn dat geuren leiden tot overprikkeling, zelfs wanneer anderen helemaal niets ruiken.
  • Gevoel: De tastzin is een zintuig die intens kan zijn. Sommigen merken dat ze overdreven gevoelig zijn voor texturen, terwijl anderen merken dat ze juist behoefte hebben aan tactiele input. Het kan zelfs zo zijn dat je hierin schakelt op verschillende momenten.

Zo zie je dat je als autist zijnde door verschillende zintuigen overprikkelt kunt raken door je eigen huis. Je stond er misschien niet eens bij stil dat het zo’n impact kan hebben op je leven. Gelukkig heb hier ook tips voor je om je huis helemaal autie-proof te maken, zodat jij je rust kunt vinden en kunt ontladen en opladen zodat je de dag weer aankan.

Tips om overprikkeling tegen te gaan

In dit onderdeel van de blog laat ik je zien hoe je je huis kunt aanpassen en tweaken zodat jij er een rustpunt van kunt maken. Ik zal dit doen door de verschillende zintuigen te gebruiken. Het kan namelijk zijn dat jij niet van alle zintuiglijke input evenveel last hebt, dus op die manier kun je kiezen wat bij jou past!

Licht

Kijk naar je verlichting! Verlichting bestaat in verschillende kleurtemperaturen en zeer gevoelige personen, waaronder autisten, kunnen kunstmatige kleuren onprettig vinden. Een tip is om daarom te investeren in lampen die een kleurweergave hebben die zo dicht mogelijk bij daglicht ligt.

Vermijd daarnaast lampen die flikkeren. Veel soorten kunstlicht flikkeren lichtjes, iets dat voor een neurotypisch persoon misschien niet waarneembaar is, maar voor autisten wel! Een tips is om voor LED-verlichting te kiezen, deze hebben dat probleem niet zo.

Denk daarnaast eens aan dimbare lampen. Je overprikkeling kan namelijk elk moment anders zijn, en op deze manier kun je je verlichting hieraan aanpassen. Je kunt het lichtniveau zelf controleren, wat erg prettig is. Ben je overprikkeld, dan zet je de verlichting heel simpel gewoon wat lager.

Wat ook een probleem kan geven, is schittering door zonlicht die van buiten naar binnen schijnt. Maar ook felle computerschermen of reflecterende oppervlakken kunnen pijn aan de ogen geven. Zorg dus voor goede zonwering, die je op elk moment van de dag kunt gebruiken. Denk aan verduisterende gordijnen of overweeg de aanschaf van rolluiken.

Kleurgebruik

Vermijd decoreren met felle kleuren. Veel mensen met autisme zien kleuren met een grotere intensiteit dan neurotypische mensen. Te veel felle kleuren kunnen je overprikkelen. Voorkom dat muren of grote meubels in felle kleuren worden geverfd. Vooral rood is te fel en te intens voor veel autisten.

Kies dan liever voor gedempte kleuren, met een neutraal kleurenpalet. Lichtroze lijkt een van de meest kalmerende kleuren te zijn voor autisten. Koele kleuren zijn ook rustgevend. Kies een rustige pastel of vergrijsde tint in jouw favoriete kleur om op deze manier rust te brengen in je huis.

Een andere tip is het gebruiken van een monochroom kleurenschema. Kies dus niet te veel verschillende kleuren, dit kan namelijk ook weer zorgen voor een druk gevoel in je hoofd. En als je kunst ophangt, houd deze dan eenvoudig, en vermijd kleuren die niet bij de rest van je interieur passen.

Rommel

Verminder rommel in je huis. De drukte die door rommel ontstaat, maakt het moeilijk om te functioneren met zintuiglijke gevoeligheden. Ga regelmatig door elke kamer van je huis en verwijder overtollige spullen die niet langer nodig zijn. Op deze manier krijg je weer meer rust!

Autistische mensen gedijen over het algemeen goed als ze routines hebben. Houd je huis daarom georganiseerd om het leven net wat gemakkelijker te maken. Geef spullen een vaste plek in huis en leg gebruikte voorwerpen daar dan ook weer terug. Het niet hoeven zoeken naar die rolmaat zorgt voor minder prikkels en geeft ruimte in je hoofd voor belangrijkere zaken.

Zorg ervoor je huis niet te vol staat met te veel meubels. Nogmaals, een vol huis kan je ontzettend overprikkelen, en dat is met meubels niet anders. Dit heb ik zelf ook moeten leren. Ik heb een zwak voor (lade)kastjes, en mijn huis stond op een gegeven moment vol met kastjes die er allemaal anders uitzagen. Mijn hoofd kwam er zo vol van te zitten! Nu heb ik een paar favorieten bewaard en heel mijn huis opnieuw ingedeeld, waardoor er meer “flow” in mijn ruimtes zit. En dat brengt de rust weer terug.

Geluidsdemping

Gebruik vloerkleden om geluiden op harde vloeren te dempen. Als je harde vloeren hebt, zoals laminaat, parket of tegels, overweeg dan om vloerkleden te gebruiken om de vloer een dempend effect te geven. Zachte texturen absorberen geluiden veel beter dan harde oppervlakken. Wat ook fijn is, is dat het kleed kan helpen ontprikkelen door er op te gaan liggen en erover te wrijven, als je tactiel ingesteld bent.

Om geluiden van buiten te dempen, kun je kijken of je de isolatie kunt vervangen met extra geluiddempende isolatie. Dit is nogal een stap, maar het kan wel helpen om irritante buitengeluiden ook meer buiten te laten. Hetzelfde geldt voor ramen. Ik had toevallig nieuwe ramen nodig in mijn slaapkamer. Ik heb toen gekozen om extra geluidswerende ramen te kiezen, waardoor ik nu veel meer tot rust kom. Dus mocht je toch gaan verbouwen, denk dan ook aan je prikkelgevoeligheid en kies voor deze opties!

Mocht dit allemaal toch geen optie zijn, dan raad ik aan om een noise canceling koptelefoon te kopen en om die thuis te dragen wanneer je overprikkeld bent. Ze zijn ideaal voor buiten, wanneer je on the road bent, maar ook thuis kun je goed profiteren. Zet hem op, draai je favoriete muziek en je kunt ontladen!

Productkeuze

Als autist zijnde, kun je behoorlijk overprikkeld raken van bepaalde geuren. Let daarom goed op met wat voor producten je gebruikt. Bepaalde producten zoals verf, schoonmaakmiddelen of voedsel kunnen behoorlijk heftig zijn voor de autistische neus. Kies daarom voor mildere varianten. Zo kun je beter verf op waterbasis pakken of een natuurlijk schoonmaakproduct.

Naast dat je let op welke producten je gebruikt, is het ook van belang om goede ventilatie te hebben, vooral als je er mee aan de slag moet. Zet een ventilatierooster open, zet dat raam op een kier of lucht even goed door de deur open te zwiepen. Op deze manier ben je sneller verlost van de nare geuren.

Vermijd luchtverfrissers en chemische geuren. Luchtverfrissers en zwaar geurende kaarsen kunnen voor meer verwarring zorgen bij alle zintuiglijke input, dus vermijdt deze wanneer je andere geurtjes probeert te verdrijven. De mix van geuren kan namelijk echt een stuk onaangenamer zijn. Dit wil trouwens niet zeggen dat je nooit een geurkaars aan kunt steken! Ik heb het hier echt alleen over het maskeren van een vies geurtje met een andere geur.

Nawoord

Mocht dit alles nou ontzettend veel zijn (wat ik kan begrijpen!) dan raad ik aan om eerst naar je veiligste plekje te kijken. Voor sommigen is dat hun hoekje in de bank in de woonkamer, voor sommigen is dat misschien hun slaapkamer. Zorg dat die plek dé plek is om tot rust te komen en te ontprikkelen.

Zorg er voor dat die plek goed uitgerust is: licht dat gedempt kan worden, items die je tot rust kunnen brengen zoals een verzwaringsdeken, een acupunctuurmatje, stim-materialen of je favoriete knuffel. Maar zorg ook dat je je medicatie daar bij de hand hebt, als je die gebruikt. En dat er altijd wat te eten en te drinken ligt zodat je je tijdens het ontprikkelen niet terug hoeft te verplaatsen naar een drukke keuken.

Ook wil ik even een disclaimer achterlaten. Het kan zijn dat jij als autist je totaal niet kan vinden in de tips die ik hier geef. Misschien vind jij rood de tofste kleur die er is en wil je het liefst je hele woonkamer in die kleur verven. Als dat zo is, dan moet je dat absoluut gewoon doen! Ik heb deze blog niet geschreven als “moet”. Kies altijd wat bij jou persoonlijk past!

Al met al hoop ik dat jij je fijn voelt in je huis en dat je er tot rust kan komen. De buitenwereld is namelijk al heftig genoeg. Mocht je nog vragen hebben naar aanleiding van deze blog, schroom dan niet om mij een DM te sturen op Instagram @oh.so.neurodivergent.

Liefs, Nikki.

Maak van je huis, je veilige en vooral ook rustige thuis!